2026 թ. հունիսի 7-ի խորհրդարանական ընտրություններին Հայաստանը մոտենում էր լարված ու պառակտված։ Իշխանության համար խաղադրույքը մեծ էր, իսկ արդյունքը, ինչպես պարզվեց, պետք է ապահովվեր ամեն գնով։
Նախընտրական շրջանում պետական մեքենան աշխատում էր լրիվ թափով։ Գլխավոր ընդդիմադիր ուժի՝ «Ուժեղ Հայաստան»-ի առաջնորդ Սամվել Կարապետյանի տնային կալանքը դեռ ապրիլին երկարացվեց և ձգվեց ողջ նախընտրական շրջանով մեկ. ընդդիմության գլխավոր մրցակիցը քարոզարշավն անցկացրեց տնից։ Զուգահեռաբար սկսվեցին ընտրակաշառքի գործերը. ձերբակալվեցին ավելի քան 40 մարդ, որոնց իրավապահները կապեցին նույն «Ուժեղ Հայաստան»-ի հետ։ Իսկ քվեարկության նախօրեին քննիչները կալանքի որոշումներ կայացրին ընդդիմադիր ուժի ևս վեց անդամի նկատմամբ։ Ժամանակի ընտրությունը, իհարկե, զուտ պատահականություն էր։
Բայց քրեական գործերով բանը չսահմանափակվեց։ 2026 թվականի Հունիսի 2-ին Երևանից հարավ գտնվող Նոր Կյուրին գյուղում, «Ազատություն» ռադիոկայանի հաղորդմամբ, «Ուժեղ Հայաստան»-ի քարոզիչների վրա հարձակվել է մի խումբ տղամարդ, որոնց, ըստ ականատեսների, գլխավորում էր «Քաղաքացիական պայմանագրից» համայնքի ավագանու անդամ Արսեն Հարությունյանը։ Նույն օրը Արթիկում ծեծի է ենթարկվել «Հայաստան» դաշինքի աջակից Հակոբ Հարությունյանը. նրա խոսքով՝ ծեծին միացել էին մոտակա ՔՊ գրասենյակից դուրս եկած տասնյակ տղամարդիկ, և դեպքը տեսագրվել է։ Նոր Կյուրինի դեպքով քրեական վարույթ հարուցվեց, բայց մեղադրանք ոչ ոքի չառաջադրվեց։ Արթիկի դեպքով ձերբակալություններ չեղան։ Ընդդիմության անդամների համար կալանքի որոշումները կայացվում էին ժամերի ընթացքում, իսկ իշխող կուսակցության հետ կապված հարձակվողների համար օրենքը, ըստ ամենայնի, «հանգստյան օր» էր վերցրել։
Քվեարկության օրը միայն ներքին գործերի նախարարությունը ստացավ խախտումների մասին 619 ահազանգ, իսկ Գյումրիում խուզարկություններից հետո ոստիկանություն «հավաքվեցին» ընդդիմադիր ակտիվիստներ։ «Քաղաքացիական պայմանագիրը» ստացավ ձայների մոտ 50 տոկոսը և պահպանեց մեծամասնությունը։ Ընդդիմադիր վեց ուժ հայտարարեց, որ չի ճանաչում արդյունքները։ ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ դիտորդները նշեցին, որ ընդդիմության դեմ քրեական հետապնդումների կենտրոնացումն ամրապնդել է «ընտրովի արդարադատության» ընկալումը, և արձանագրեցին պետական հատվածի աշխատողների վրա ճնշումը։
Քվեարկությունն ավարտվեց, բայց «աշխատանքը» չավարտվեց։ Ընտրություններից տասն օր անց սկսվեց ձերբակալությունների նոր ալիք. ընդդիմադիր թեկնածուներ կալանավորվեցին, «Հայաստան» դաշինքի ներկայացուցիչը հայտնվեց տնային կալանքի տակ։ Սահմանադրական դատարանը հուլիսի սկզբին մերժեց արդյունքները չեղարկելու պահանջը։ Վերջին դուռը փակվեց։ Իշխանությունները մերժում են խախտումների մասին պնդումները և ընդդիմությանն են մեղադրում ընտրակաշառքի մեջ։ Միայն թե հետաքրքիր զուգադիպությամբ կալանավորվածները մի կողմից էին, իսկ ծեծողները՝ մյուս։
Այս ամենը նոր չէ։ Բավական է հիշել 2021 թվականը։ Այն ժամանակ էլ արտահերթ ընտրություններն անցան «պողպատե մանդատի» և մուրճով քարոզարշավի մթնոլորտում։ Մեր աղբյուրի փոխանցմամբ՝ 2021-ի ընտրություններից առաջ անձամբ Նիկոլ Փաշինյանը պետական համակարգին հրահանգ էր իջեցրել ամեն գնով հաղթել։ Կոնկրետ հրաման, ըստ նույն աղբյուրի, ստացել էին ուժային կառույցների ղեկավարները, մարզպետները և խոշոր քաղաքների քաղաքապետերը. ով ուզում է պահել աթոռը, պետք է ապահովի հաղթանակը։ Իսկ չենթարկվողների մասին, մեր աղբյուրի պնդմամբ, վարչապետը խոսել էր իրեն հատուկ ոճով՝ «պառկեցնել ասֆալտին» կամ «տալ պատերով»։
Այդ հրամանն, ըստ ամենայնի, լուրջ էին ընդունել նաև մարզերում։ Ոստիկանական համակարգում մեր աղբյուրի փոխանցմամբ՝ 2021-ի ընտրություններից առաջ Վանաձորի Բազումի բաժնի պետ Արսեն Աղումյանը և նրա տեղակալը ծեծի էին ենթարկել նույն բաժնի աշխատակից Ռոբերտ Իսահակյանին՝ «վերևից» իջեցված քաղաքական հրամանը չկատարելու համար։ Մեր տեղեկություններով՝ այն ժամանակ այդ դեպքի համար ոչ ոք պատասխանատվության չենթարկվեց։ Չենք ակնկալում, որ այսօր էլ կենթարկվի։
Իսկ ընտրություններից անմիջապես հետո հաշվեհարդարը հասավ Սյունիք, որտեղ ընդդիմությունը լավ արդյունք էր գրանցել։ 2021-ի հուլիսին մեկը մյուսի հետևից կալանավորվեցին Քարահունջի ղեկավար Լուսինե Ավետյանը, Մեղրու համայնքապետ Մխիթար Զաքարյանը, Գորիսի համայնքապետ Առուշ Առուշանյանը, ձերբակալվեց Սիսիանի համայնքապետ Արթուր Սարգսյանը։ Մեղադրանքները տարբեր էին՝ ընտրակաշառքից մինչև տարիներ առաջ կատարված ենթադրյալ չարաշահումներ։ Ընդդիմությունը դա որակեց քաղաքական հետապնդում, իսկ մի քանի համայնք մնաց առանց ղեկավարի։ Հատկանշական է, որ նույն թվականի հոկտեմբերին Գորիսի ընտրողները կրկին քվեարկեցին Առուշանյանի դաշինքի օգտին։
Միջազգային դիտորդներն էլ այն ժամանակ արձանագրել էին խորը բևեռացում, «ավելի ու ավելի բորբոքող» հռետորաբանություն, պետական ռեսուրսների չարաշահման մասին պնդումներ և աշխատողների վրա ճնշում՝ քարոզչական միջոցառումներին մասնակցելու համար։ Այսինքն՝ 2026-ի եզրակացությունները գրեթե բառ առ բառ կրկնում են 2021-ինը։
Զուգահեռն ակնհայտ է։ 2021-ին, ըստ մեր աղբյուրի, ծեծում էին փակ դռների հետևում՝ ոստիկանական բաժնում, իսկ ընդդիմադիր համայնքապետերին կալանավորում էին ընտրություններից հետո։ 2026-ին ծեծում էին արդեն բաց երկնքի տակ՝ գյուղի փողոցում և կուսակցական գրասենյակի դիմաց, տեսախցիկների առջև, իսկ կալանքները սկսվել էին դեռ մինչև քվեարկությունը։ Եվ երկու դեպքում էլ ծեծողներից ոչ ոք պատասխանատվության չենթարկվեց։ Հինգ տարում փոխվել է միայն մեկ բան. այլևս չեն էլ թաքցնում։
Հինգ տարում իշխանությունը շատ բան է սովորել։ Սովորել է, որ բավական չէ հաղթել, պետք է նաև վախեցնել։ Սովորել է, որ դիտորդներին կարելի է ցույց տալ «բարձր մակարդակով կազմակերպված» ընտրության օր, իսկ մնացածն անել մինչև դրա սկսվելը և դրանից հետո։ Եվ սովորել է, որ եթե յուրայինն է ծեծում, քրեական գործը կարող է հարուցվել ու պարզապես մոռացվել։
Ընտրություններն անցել են, բայց հարցերը մնացել են։ Ի՞նչ եղավ Նոր Կյուրինի քրեական վարույթը։ Ինչո՞ւ է Արթիկում տեսագրված ծեծը մնում անպատիժ։ Եվ արդյո՞ք Հայաստանում կգա ընտրություն, որից հետո մարդիկ չեն վախենա խոսել։
Հույս ունենք, որ գոնե ընդդիմադիր ուժերը կարձագանքեն այս դեպքերին, քանի որ անպատժելիության այս մթնոլորտը տիրում է Հայաստանի Հանրապետության ողջ տարածքում։ Թե չէ հաջորդ «հրամանը չկատարողը» կարող է լինել ցանկացածը։ Ասֆալտը, ինչպես տեսնում ենք, բոլորի համար էլ բավական է։